Thực hiện Công văn của Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng về việc cung cấp “Tài liệu tuyên truyền ảnh hưởng của việc lắp đặt, vận hành các trạm thu phát sóng tại khu vực dân sinh”, UBND xã Trà Liên tổ chức tuyên truyền đến người dân nhằm nâng cao nhận thức về vai trò, chức năng của các trạm thu phát sóng thông tin di động (BTS) và các quy định bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng.

1. Tổng quan về sự phát triển của thông tin di động

Thông tin di động đã trải qua nhiều thế hệ phát triển, từ 2G đến 3G, 4G và hiện tại là 5G. Mỗi thế hệ đều đánh dấu sự cải tiến lớn về tốc độ truyền dữ liệu, khả năng kết nối, và dung lượng mạng. 2G ra đời vào những năm 1990, cho phép truyền dữ liệu văn bản (SMS). 3G, xuất hiện vào đầu những năm 2000, cung cấp dịch vụ Internet di động với tốc độ nhanh hơn, hỗ trợ các dịch vụ dữ liệu nặng như video và email. 4G tiếp tục nâng cao tốc độ và chất lượng, cho phép phát video độ phân giải cao và các ứng dụng trực tuyến yêu cầu dung lượng lớn. Hiện tại, mạng 5G đang được triển khai với khả năng kết nối mạnh mẽ, tốc độ cao gấp nhiều lần 4G và độ trễ cực thấp, mở ra tiềm năng cho các ứng dụng Internet vạn vật (IoT), xe tự lái và thành phố thông minh.

Tính đến tháng 3/2024, tại Việt Nam, với hơn 122 triệu thuê bao di động và hơn 100.000 trạm phát sóng di động phủ sóng toàn quốc, hệ thống thông tin di động đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội.

2. Chức năng của trạm phát sóng thông tin di động

Trạm gốc thông tin di động, hay còn gọi là Base Transceiver Station (BTS), là một thành phần thiết yếu trong mạng viễn thông di động. Chức năng chính của trạm BTS là thu phát tín hiệu vô tuyến giữa mạng di động và các thiết bị di động (như điện thoại, máy tính bảng). Đây là hệ thống cốt lõi để duy trì kết nối mạng không dây cho người dùng di động. Dưới đây là các chức năng chính của trạm gốc BTS:

Kết nối và truyền tải dữ liệu

Trạm BTS đóng vai trò như một cầu nối giữa các thiết bị di động và mạng lõi (core network) của nhà mạng. Khi người dùng thực hiện cuộc gọi, gửi tin nhắn hoặc truyền tải dữ liệu, tín hiệu sẽ được trạm BTS thu nhận và truyền tới mạng lõi, sau đó chuyển tiếp đến đích.

Phủ sóng di động

Mỗi trạm BTS bao phủ một khu vực nhất định (gọi là cell), tạo nên mạng lưới phủ sóng cho người dùng di động. Các trạm BTS được đặt chiến lược ở các khu vực khác nhau để đảm bảo chất lượng kết nối ổn định và vùng phủ sóng rộng, đặc biệt ở những nơi đông dân cư.

Quản lý giao tiếp giữa các trạm BTS

Trạm BTS có khả năng giao tiếp với các trạm BTS lân cận. Điều này rất quan trọng khi người dùng di chuyển từ khu vực phủ sóng của một trạm BTS sang khu vực của trạm khác. Trong quá trình chuyển giao (handover), trạm BTS đảm bảo người dùng không bị mất kết nối khi di chuyển.

Điều khiển và quản lý tài nguyên vô tuyến

Trạm BTS phân bổ và điều khiển các kênh vô tuyến, đảm bảo mỗi thiết bị di động sử dụng một kênh riêng để tránh nhiễu sóng và đảm bảo chất lượng dịch vụ. Nó cũng quản lý việc chia sẻ tài nguyên giữa nhiều người dùng trong khu vực phủ sóng.

Điều chỉnh công suất phát

Để tiết kiệm năng lượng và tránh gây nhiễu lẫn nhau, trạm BTS có thể tự động điều chỉnh công suất phát tín hiệu dựa trên khoảng cách giữa trạm và thiết bị di động. Khi thiết bị ở gần, công suất sẽ giảm; khi thiết bị ở xa, công suất phát sẽ tăng.

Bảo mật và mã hóa dữ liệu

Trạm BTS cũng có chức năng bảo mật, mã hóa dữ liệu truyền giữa thiết bị di động và mạng để ngăn chặn các cuộc tấn công hoặc truy cập trái phép.

Tích hợp và hỗ trợ các thế hệ mạng khác nhau

BTS hỗ trợ nhiều loại mạng viễn thông di động như 2G (GSM), 3G (UMTS), 4G (LTE), và 5G. Tùy theo công nghệ, trạm gốc có thể đảm nhận các nhiệm vụ khác nhau liên quan đến việc truyền tải dữ liệu với tốc độ và hiệu suất khác nhau.

Tăng cường và tối ưu hóa chất lượng dịch vụ

Trạm BTS liên tục theo dõi chất lượng kết nối và thực hiện các điều chỉnh để tối ưu hóa chất lượng dịch vụ, bao gồm cả xử lý sự cố, điều chỉnh lưu lượng và quản lý mức độ ưu tiên cho các loại dữ liệu khác nhau (cuộc gọi, video, internet).

Tóm lại, trạm BTS là bộ phận quan trọng đảm bảo việc duy trì kết nối di động ổn định và chất lượng cao, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của các dịch vụ viễn thông.

3. Nghiên cứu về ảnh hưởng của trạm phát sóng điện thoại di động tới sức khoẻ

Cùng với việc viễn thông di động, ngày càng có nhiều trạm thu, phát sóng điện thoại di động được lắp đặt trong các khu vực dân cư. Các trạm phát sóng này thu và nhận các tần số vô tuyến và do đó tạo ra bức xạ điện từ trường. Việc phơi nhiễm với sóng vô tuyến từ các trạm phát sóng này có ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân sống xung quanh hay không cho đến nay cũng chưa có công trình khoa học nào khẳng định chắc chắn.

Theo WHO, từ lâu WHO đã quan tâm tới những mối lo ngại chung về ảnh hưởng lâu dài của các trạm phát sóng điện thoại có thể xảy ra đối với sức khỏe do việc tiếp xúc với tần số vô tuyến có thể gây ra. Tuy nhiên WHO nhận định cho đến nay, ảnh hưởng sức khoẻ rõ ràng duy nhất về ảnh hưởng của bức xạ điện từ trường đối với sức khỏe đó là có liên quan đến sự gia tăng nhiệt độ cơ thể (> 1 °C) do tiếp xúc với bức xạ điện từ trường ở cường độ rất cao (chỉ thấy ở một số cơ sở công nghiệp nhất định). Còn tiếp xúc với bức xạ điện từ trường từ các trạm phát sóng và mạng không dây làm tăng nhiệt độ ở mức không đáng kể và không ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Cũng theo WHO, trên thực tế cơ thể hấp thụ bức xạ điện từ từ đài FM và đài truyền hình nhiều hơn tới 5 lần so với tín hiệu từ các trạm phát sóng di động. Điều này là do tần số được sử dụng trong đài FM (khoảng 100 MHz) và trong phát sóng truyền hình (khoảng 300 đến 400 MHz) thấp hơn tần số được sử dụng trong điện thoại di động (800 MHz đến 3000 MHz). Trong khi đó các đài phát thanh và truyền hình đã hoạt động từ 50 năm trở lên mà không gây ra bất kỳ hậu quả xấu nào cho sức khỏe.

Tổ chức Y tế thế giới cũng đã rà soát các nghiên cứu kiểm tra mối quan hệ tiềm ẩn giữa các trạm phát tần số vô tuyến và bệnh ung thư được công bố trong 15 năm qua và vẫn chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với tần số vô tuyến từ các máy (trạm) phát sóng sẽ làm tăng nguy cơ ung thư. Hơn nữa các bệnh ung thư được báo cáo trong các khu vực lắp đặt trạm thu phát sóng thường là tập hợp của các loại ung thư khác nhau không có đặc điểm chung và do đó khó có thể có nguyên nhân chung. Tương tự như vậy, các nghiên cứu dài hạn trên động vật chưa cho thấy nguy cơ mắc bệnh ung thư tăng lên do tiếp xúc với bức xạ điện từ trường sóng vô tuyến, ngay cả ở mức cao hơn nhiều so với mức do các trạm phát sóng và mạng không dây tạo ra.

Nhiều nghiên cứu độc lập xuất bản trên các tạp chí quốc tế đã cho kết quả khác biệt: Một số nghiên cứu báo cáo không có tác động sức khỏe đáng kể nào từ việc tiếp xúc với các trạm phát sóng di động, trong khi những nghiên cứu khác gợi ý những mối liên hệ tiềm ẩn với một số vấn đề sức khỏe nhất định. Chất lượng và phương pháp luận của các nghiên cứu này khác nhau đáng kể, khiến việc đưa ra kết luận dứt khoát trở nên khó khăn.

Một nghiên cứu tổng quan năm 2016 về ảnh hưởng sức khoẻ của những người dân sống gần trạm phát sóng di động cho thấy một số cư dân sống gần trạm phát sóng có biểu hiện bị nhức đầu, mệt mỏi và các triệu chứng không đặc hiệu khác. Tuy nhiên, rất khó để xác định mối liên hệ nhân quả giữa những triệu chứng này với tiếp xúc tần số vô tuyến, ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý và các tác nhân gây căng thẳng môi trường khác.

Nghiên cứu cắt ngang về phơi nhiễm của 250 người dân sống gần các trạm BTS tại Iran năm 2014 cho thấy những người sống gần ăng-ten trạm phát sóng ở khoảng cách <300 m xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nhức đầu, chóng mặt, khó chịu, căng thẳng, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, giảm trí nhớ, giảm ham muốn tình dục so với những người sống xa ăng-ten trạm phát sóng (>300 m) (sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê). Tuy nhiên đây là điều tra cắt ngang dựa trên bảng hỏi, không có sự đánh giá mức độ phơi nhiễm cũng như kiểm tra sức khỏe truyền hình đã hoạt động từ 50 năm trở lên mà không gây ra bất kỳ hậu quả xấu nào cho sức khỏe.

Tổ chức Y tế thế giới cũng đã rà soát các nghiên cứu kiểm tra mối quan hệ tiềm ẩn giữa các trạm phát tần số vô tuyến và bệnh ung thư được công bố trong 15 năm qua và vẫn chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với tần số vô tuyến từ các máy (trạm) phát sóng sẽ làm tăng nguy cơ ung thư. Hơn nữa các bệnh ung thư được báo cáo trong các khu vực lắp đặt trạm thu phát sóng thường là tập hợp của các loại ung thư khác nhau không có đặc điểm chung và do đó khó có thể có nguyên nhân chung. Tương tự như vậy, các nghiên cứu dài hạn trên động vật chưa cho thấy nguy cơ mắc bệnh ung thư tăng lên do tiếp xúc với bức xạ điện từ trường sóng vô tuyến, ngay cả ở mức cao hơn nhiều so với mức do các trạm phát sóng và mạng không dây tạo ra.

Nhiều nghiên cứu độc lập xuất bản trên các tạp chí quốc tế đã cho kết quả khác biệt: Một số nghiên cứu báo cáo không có tác động sức khỏe đáng kể nào từ việc tiếp xúc với các trạm phát sóng di động, trong khi những nghiên cứu khác gợi ý những mối liên hệ tiềm ẩn với một số vấn đề sức khỏe nhất định. Chất lượng và phương pháp luận của các nghiên cứu này khác nhau đáng kể, khiến việc đưa ra kết luận dứt khoát trở nên khó khăn.

Một nghiên cứu tổng quan năm 2016 về ảnh hưởng sức khoẻ của những người dân sống gần trạm phát sóng di động cho thấy một số cư dân sống gần trạm phát sóng có biểu hiện bị nhức đầu, mệt mỏi và các triệu chứng không đặc hiệu khác. Tuy nhiên, rất khó để xác định mối liên hệ nhân quả giữa những triệu chứng này với tiếp xúc tần số vô tuyến, ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý và các tác nhân gây căng thẳng môi trường khác.

Nghiên cứu cắt ngang về phơi nhiễm của 250 người dân sống gần các trạm BTS tại Iran năm 2014 cho thấy những người sống gần ăng-ten trạm phát sóng ở khoảng cách <300 m xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nhức đầu, chóng mặt, khó chịu, căng thẳng, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, giảm trí nhớ, giảm ham muốn tình dục so với những người sống xa ăng-ten trạm phát sóng (>300 m) (sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê). Tuy nhiên đây là điều tra cắt ngang dựa trên bảng hỏi, không có sự đánh giá mức độ phơi nhiễm cũng như kiểm tra sức khỏe  người dân và đo lường mối tương quan, do đó các tác giả cũng khuyến nghị cần có thêm những nghiên cứu tiếp theo để đánh giá tác động của ăng ten trạm phát sóng.

Năm 2023 một nghiên cứu về việc phơi nhiễm với ăng-ten trạm phát sóng (BTS) với sức khỏe của 240 người lao động làm việc với các trạm phát sóng tại Iran, nghiên cứu bao gồm khám sức khỏe và xét nghiệm máu cho người lao động. Kết quả cho thấy các thông số máu ở người vận hành trạm phát sóng có nhiều thay đổi hơn so với nhóm đối chứng và có thể kết luận rằng những tác động sức khỏe này là do phơi nhiễm nghề nghiệp với sóng từ các trạm phát sóng.

Năm 2022 có một bài báo tổng quan về nguy cơ sức khỏe do sóng vô tuyến gây ra đối với con người sống quanh các trạm phát sóng điện thoại đi động được công bố trên tạp chí Environmental Research. Bài báo đã rà soát 38 nghiên cứu trên toàn cầu, các nghiên cứu được thực hiện trong điều kiện thực tế của đô thị với các trạm phát sóng điện thoại gần các căn hộ được lựa chọn. Kết quả tổng quan cho thấy sóng vô tuyến từ các trạm phát sóng có thể gây ra 3 nhóm vấn đề về sức khỏe gồm: bệnh tần số vô tuyến (radiofrequency sickness), ung thư và thay đổi các thông số sinh hóa.

Mới đây nhất, tháng 9/2024, một nghiên cứu kéo dài 28 năm và được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) giao nhiệm vụ và tài trợ một phần đã dựa trên bộ dữ liệu lớn hơn nhiều so với những gì IARC đã kiểm tra hồi năm 2011. Đây là đánh giá toàn diện nhất với hơn 5.000 nghiên cứu, trong đó 63 nghiên cứu được công bố trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 2022. Kết luận cụ thể liên quan tới trường điện từ của các trạm BTS ảnh hưởng tới khả năng gây ung thư có các ý chính sau:

- Với việc tiếp xúc toàn thân với sóng điện từ (EMF) từ các trạm phát sóng cố định (như anten phát sóng hoặc trạm BTS), có bằng chứng với độ tin cậy trung bình cho thấy nó có khả năng không làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu ở trẻ em. Ngoài ra, có bằng chứng với độ tin cậy thấp cho thấy nó có thể không làm tăng nguy cơ mắc u não ở trẻ em. Hiện chưa có nghiên cứu nào đủ điều kiện để đánh giá tác động của EMF từ các trạm phát sóng cố định đối với các loại u ác tính ở người lớn.

- Đối với việc tiếp xúc với sóng EMF trong môi trường làm việc, có bằng chứng với độ tin cậy thấp cho thấy nó có thể không làm tăng nguy cơ mắc ung thư não hoặc u não. Tuy nhiên, không có nghiên cứu nào về mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với EMF và nguy cơ mắc bệnh bạch cầu.

- Đánh giá về tác động của sóng EMF đối với nguy cơ mắc u não ở trẻ em khi tiếp xúc với sóng từ các trạm phát sóng cố định cần được xem xét thận trọng do số lượng nghiên cứu hiện có còn hạn chế. Tương tự, đánh giá về mối liên hệ giữa u não và việc tiếp xúc EMF trong công việc cũng cần được cẩn trọng, do sự khác biệt về nguồn phát và cách đo lường mức độ tiếp xúc giữa các nghiên cứu.

Nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu nào đề cập chi tiết về vấn đề ảnh hưởng của các trạm thu phát thông tin di động đến sức khỏe con người. Tuy nhiên, xác định đây là vấn đề chung của toàn thế giới, Bộ Y tế và Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất quan điểm tuân theo các kết luận, khuyến nghị của WHO.

Bộ Y tế có báo cáo Chính phủ số 1496/BYT-PB ngày 14/3/2025 về việc nghiên cứu ảnh hưởng việc lắp đặt, vận hành trạm thu phát sóng tại khu vực dân sinh, thể hiện sự quan tâm liên ngành đến vấn đề sức khỏe cộng đồng dựa trên cơ sở các tổ chức uy tín như Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Ủy ban quốc tế về bảo vệ bức xạ không ion hóa (ICNIRP) và Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU) đều thống nhất rằng khi tuân thủ các giới hạn phơi nhiễm khuyến nghị, chưa có bằng chứng khoa học xác thực cho thấy trạm BTS gây ảnh hưởng có hại đến sức khỏe cộng đồng.

UBND xã đề nghị Nhân dân trên địa bàn không nghe theo các thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng, đồng thời ủng hộ việc xây dựng và vận hành hợp pháp các trạm BTS, góp phần phát triển hạ tầng viễn thông, phục vụ chuyển đổi số và phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Trường hợp phát sinh ý kiến, kiến nghị liên quan đến việc lắp đặt và vận hành trạm BTS, đề nghị Nhân dân phản ánh kịp thời về UBND xã hoặc cơ quan chức năng để được xem xét, giải quyết theo đúng quy định của pháp luật.

Tải về

Tải về