Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 185 ngày 26-5 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Theo nghị định, nguyên tắc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên thôn, tổ dân phố phải tuân thủ quy định pháp luật, đảm bảo dân chủ, công khai, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, điều kiện tự nhiên, quy mô dân cư. 

Tiêu chuẩn của thôn, tổ dân số dựa trên quy mô hộ gia đình

Việc thành lập thôn, tổ dân phố phù hợp với đặc điểm, điều kiện và trình độ phát triển kinh tế xã hội, xem xét kỹ lưỡng yếu tố vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển.

Việc giải thể thôn, tổ dân phố thực hiện trong các trường hợp cần thiết do thay đổi yếu tố địa lý, địa hình, do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. 

Theo đó, tiêu chuẩn của thôn, tổ dân số được quy định dựa trên quy mô số hộ gia đình. Ở thành phố Hà Nội và TP.HCM: Thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên.

Ở vùng trung du và miền núi phía Bắc: Thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên.

Ở vùng Đồng bằng sông Hồng: Thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ gia đình trở lên.

Ở vùng Bắc Trung Bộ: Thôn phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên.

Ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: Thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên.

Ở vùng Đông Nam Bộ: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.

Ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.

Trường hợp hội đồng nhân dân cấp xã quyết định việc tổ chức và sử dụng tên gọi theo quy định thì áp dụng tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình tương ứng với loại hình thôn hoặc tổ dân phố. 

Có hướng dẫn với trường hợp đặc thù, đặc biệt

Đối với thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù, quy mô số hộ gia đình thuộc địa bàn miền núi, xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thôn đặc biệt khó khăn, thôn ở địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán, thôn, tổ dân phố ở địa bàn biên giới, hải đảo hoặc thuộc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư; thôn, tổ dân phố nằm biệt lập trên các đảo, cù lao, cồn trên sông thì quy mô số hộ gia đình có thể thấp hơn quy định. 

UBND cấp tỉnh hướng dẫn cụ thể thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc thù quy định tại điểm a khoản này, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, yêu cầu quản lý địa bàn, tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư, tính ổn định và gắn kết cộng đồng dân cư, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Nếu thành lập thôn, tổ dân phố trong trường hợp đặc biệt, UBND xã có trách nhiệm rà soát, xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại thôn để lấy ý kiến nhân dân, trình HĐND xã quyết định việc sắp xếp, tổ chức lại và sử dụng tên gọi tổ dân phố trên địa bàn. 

Nếu khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố thì UBND xã/phường trình HĐND xem xét, quyết định việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ hiện có phù hợp. Với thôn, tổ đã hình thành từ lâu do xâm canh, xâm cư trong cùng một đơn vị hành chính cấp tỉnh, nhưng không làm thay đổi địa giới đơn vị hành chính cấp xã, thì UBND thống nhất việc chuyển giao cộng đồng dân cư để thuận tiện quản lý, sinh hoạt. 

Nghị định gồm 05 chương, 20 điều, quy định tương đối toàn diện về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương khẩn trương triển khai sắp xếp thôn, tổ dân phố; rà soát, bố trí, kiện toàn và hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp. Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26-5-2026.

Thanh Tùng